难道…吗?(chẳng lẽ… sao?)
Giải thích
难道 tạo câu hỏi tu từ mang sắc thái ngạc nhiên, trách móc hoặc phản bác. Ý thật của câu luôn ngược với hình thức: 难道你不知道吗 nghĩa là "chắc chắn bạn biết mà", còn 难道他会来吗 nghĩa là "anh ta chắc chắn không đến đâu".
Hai điểm hình thức phải nhớ. Thứ nhất, cuối câu cần 吗 (hoặc 不成 trong văn viết cũ). Thứ hai, 难道 có thể đứng trước hoặc sau chủ ngữ đều được: 难道你不知道吗 và 你难道不知道吗 đều đúng, khác 却 hay 反而.
Sắc thái khá mạnh, nên khi nói với người trên hoặc trong hoàn cảnh trang trọng thì dễ thành bất lịch sự. Người Việt hay dùng 难道 thay cho "chẳng lẽ" trong lời tự lẩm bẩm, nhưng trong tiếng Trung nó thường nhắm vào người nghe và có màu trách móc.
Câu ví dụ
Lỗi người Việt hay mắc
Câu hỏi tu từ với 难道 phải kết bằng 吗, không dùng 呢. 呢 dùng cho câu hỏi tiếp nối hoặc hỏi tình huống.
Muốn hỏi thật để lấy thông tin thì không dùng 难道, vì 难道 luôn mang nghĩa phản bác chứ không hỏi thật.
难道 dùng cho câu hỏi tu từ, không dùng để nêu giả thiết. Giả thiết xấu phải dùng 万一.